ШҮҮРҮҮЛСЭН ХУРГАНЫ БОДОЛ

Хөөе, хөөе, цаана чинь
Хөх нохой явж байна
Тэр, тэр, харав уу
Тээр мод руу орлоо ...

Нээрээ нэг чоно
Нэвсийчихсэн давхиж явна
Дурандлаа, оллоо
Дун цагаан хурга үүрчихсэн явна

Эрт гарсан бололтой юм
Эмээл шиг том харагдаж байна
Арвалзаад хөдлөөд явна
Амиа бүрэн тавиагүй бололтой

Бэлтрэг гаргасан гичий чоно
Бултан нуугдаж ирээд
Бэлчээрээс хурга шүүрэн
Буруу хараад гялалзаж байгаа нь тэр аж

Амийг нь таслалгүй авч очоод
Амьдаар нь бэлтгэлийн мешок болгон
Хэдэн гөлгөөрөө ноолуулан
Хичээл заах гэж байгаа биз ...

Энэ чоно ч яахав
Эхийнхээ дэргэдээс шүүрүүлэн
Майлах дуу нь ч гарахгүй яваа
Магнай халзан хурга юу бодож яваа бол:

Ээж минь, эх минь
Энэ одоо юу вэ
Эвгүй үнэртэй энэ саарал чинь
Эзний минь нохой биш юм уу

Сэжиг авах нь ч авсан юм
Сэмхэн гэтээд дэндүү ойртчихож
Босоод зугтаж амжсангүй ээ
Багалзуураас зуурчихлаа

Аварч чадахгүй юм уу, ээж ээ
Аймаар өвдөөд байна шүү дээ
Адилхан дөрвөн хөлтэй амьтад байж
Араа шүдгүй юм уу, бид

Яах уу, ээж ээ
Ядаж аав минь хаана байдаг юм
Тэр хуц бас дийлэхгүй юу
Тэнхээ нь энэнийхээс бага юм уу

Эзэн минь хараагүй юм байх даа
Эргээд би зөндөө майлсан шүү дээ
Одоо юун майлах манатай
Орон гаран ухаан балартаж явна

Явна ч гэж дээ, ээж минь
Яах аргагүй үүрүүлээд
Хайрт эх танаасаа улам холдон
Хамар даваад алсалж байх шиг байна

Нүд нээхэд л аманд орсон сүү тань
Нялх мөртлөө шимтэй цэцэг, ногоо
Дахиж надад олдохгүй дээ, тээ
Дөрвөн хөл дээрээ ч зогсохгүй дээ, тээ

Хөлд орон таныгаа нэг баярлуулсансан
Хаврыг даван эзнээ нэг баярлуулсансан
Сүүл ороод сүргээ нэг баярлуулсансан
Сүрхий мөргөлдөөд өөрийгөө нэг баярлуулсансан

Хамт өвөлжиж танд дулаанаа өгөх гэсэн юм
Хонь болж эзнээ баярлуулах гэсэн юм
Хуц болж сүргээ баярлуулах гэсэн юм
Хүсэл минь ингээд худлаа болсон уу, ээж ээ

Тэнгэр ийм сайхан хөх бил үү
Тэнэг би урд нь анзаараагүй байж
Амьсгал боогдоод байна
Аймаар байна аа, ээж ээ, ингээд бүхнээсээ салах ...

Улаанбаатар, 2009.06.12
Бүрэн эхээр нь...

ОЛОНТОЙГОО ЯВАХАА ГЭЖ

Орчлонгийн энэ амьдралд
Олонтойгоо л яваарай гэсэн
Буурал ээжийн минь захиас
Бодлоос ердөө гардаггүй юм

Олонтойгоо явах
Олны дунд явахаас ялгаатайг
Хүүхэд байхдаа анзаарсан биш
Хожмоо л ухаарч явна даа

Ухаарч байгаа нь энэ гээд
Ул долоочих гэж явсангүй
Үгэнд нь орж байна гээд
Үнсэж тэвэрч нялуурсангүй

Эрх мэдэлтнийг дагалдан
Эрх чөлөөгөө худалдан далбаасангүй
Бийлэгжүү нэгнийг даган
Бэрдийн зан гаргасангүй

Өөгүй сайн хүн байна гээд
Өөрөөсөө урван будилсангүй
Сайхан хүн хараад
Сэтгэл зүрхнээсээ урвасангүй

Хуучны танил гээд
Хулгасангүй, сэтгэлээ хөдөлгөсөнгүй
Шинэ танил гээд
Шүлс гоожуулсангүй, дайжсангүй ...

Олонтойгоо явна гэдгийг
Олон аашийг мэдрэх, хүндлэх
Таарсангүй, тохирсонгүй гээд
Тээршаахгүй, уйдахгүй байж

Хүн бүрийн дотоод ертөнцийг танин
Хүн бүрт өөрийгөө нуулгүй дэлгэн
Саараас нь илүү сайхан талыг нь олж
Саараа нууж, сайхнаараа харьцаж

Өөрийнхөөрөө байхад нь
Өөртөө хэрэгтэйг нь өмчилж
Өөрөө ч гэсэн бусдад уншигдахын тулд
Өөрийнхөөрөө байсны эцэст

Надад тоогдсон, хайрлагдсан
Намайг тойрсон, үгүйлсэн
Тоотойхон ч гэлээ хэдэн хүнтэй
Тоост хорвоод амьдарч явахыг хэлнэ ээ, би лав

Улаанбаатар, 2009.06.12
Бүрэн эхээр нь...

ЦОХИО БИД ХОЁР

Би уулын тагт
Бэл рүү унжсан цохион дээр
Алсын бараа ширтэн
Амьсгал дүүрэн зогсож байна

Тэр хавьдаа л өндөрлөг
Тэнгэрт илүү ойрхон газар
Хавийн газрыг ажиглан
Хараа гүйлгэн зогсож байна

Ай даа,
Алтан дэлхий алган дээр мэт
Гуу, нугачаа бүр нь тэнийн
Газрын зураг мэт тодхон харагдана

Хөдлөх бүр нь мэдэгдэхээр
Хөх ой нь нэгжигдэхээр
Тэнгэрийн хаяа цаашлаад
Тэртээх уулс наашлаад ...

Ийм л сайхан газарт
Инээмсэглэн зогсож байна
Эрт, хойчийг бодон
Энэ шүлгийг төрүүлж байна

Цаг, цагийн салхинд элэгдэн
Царай, хэлбэрээ багахан өөрчилсөн ч
Энд байж бай гэж үүрэгдүүлсэн мэт
Энгэртээ бат зогсох энэ цохио

Хэлтэй бол олон зүйл хүүрнэж
Хэдэн боть түүх өгүүлэх биз
Өдийг хүртэл юу үзсэнээ
Өнгө будагтай нь ярих биз

Галав яаж юүлснийг
Газраас хэзээ цухуйснаа
Байгал дэлхий яаж өөрчлөгдөн ирснийг
Баттай тэр үнэн хэлнэ дээ

Хүннү-гийн анчин эндээс
Хүн гөрөөсөнд гэтсэн үү
Нүүдэлчин аймгуудын тулаан
Нүдэн дээр чинь болсон уу

Чингис хаан өөрөө биш гэхэд
Чин итгэлт нөхөд нь ирсэн үү
Алалцан тулалдахын өмнө
Алсаас тандан энд жагссан уу

Хөх саарал чоно
Хөлөө амраан зогссон уу
Салаа эвэртэй буга
Салхилж энд үүрэглэсэн үү

Халхын сайн эр
Хаяанд чинь цайгаа чанасан уу
Ардын хувьсгалын цэрэг
Амарч бас тухалсан уу

Оргодол босуул нөхөд
Орчноо эндээс ажсан уу
Малаа хайсан эрэлчин
Малгай тавин дурандсан уу

Надаас өмнө хэдэн хүн
Над шиг ингээд зогссон бэ
Надаас өмнө хэдэн амьтан
Нарлаж энд саатсан бэ

Хэлээд өг гэж
Хэл юуг чинь сугалах шахах биз
Сонсох бүртээ санаа алдан
Сормуус норгон бишрэх биз

Намайг нэгэнтээ энд зогссоныг
Надаас хойтоход нь хэлээрэй
Олон юм бодон
Орчинг чинь ширтсэн гээрэй

Орчлонг яг энэ цэгээс харах
Олон аавын хүүхэд ирэх болтугай
Тэнэг л биш бол тэдний
Тэнгэрлэг хийморь сэргэн буцах болно

Төв аймаг, Баяндэлгэр сум
2009.05.30

Бүрэн эхээр нь...

ХЭРЭВ БИ ШИДТЭН БОЛ

Хэрэв би шидтэн бол
Хөлгүй, гаргүй бүхнийг бүтэн болгоно
Хөл, гараар ч зогсохгүй дутуу бүхнийг гүйцээнэ
Харах, сонсох, ярих чадваргүй хүмүүсийг мөн адил баярлуулна

Хэрэв би шидтэн бол
Үнэн гээчийг үргэлж ялж байдаг болгоно
Үүрдийн бус ч жаргалтай амьдралыг хүмүүст бэлэглэнэ
Үүнийг хийж чадвал өөрийгөө тэгээд шидгүй болгоно

Илүү юм хүсэж гай тарихын нэмэр ...

Улаанбаатар, 2009.06.10 Бүрэн эхээр нь...

ГУР

Хашир сайн анчид өдийд
Хамаг зэвсгээ арчин далдлаад
"Шар тос"-ыг чангартал
Шагайж буугаараа оролдохгүй биз

Амьтад үржин төллөх цагаар
Алж хядан үймүүлдэггүй
Өвөг дээдсийн уламжлал
Өдийд бага ч гэсэн үлдсэн

Гэтэл би тэссэнгүй
Гур бууддаг баатар болов
Мал таргалахаас өмнө
Мундаг шөл уудаг болов

Төллөх амьтан биш учир
Тоо толгойнд одоо нөлөөлөхгүй
Эврээр нь гурыг нь таньж буудна
Эвэргүй зүрийг нь өнгөрөөнө гээд

Явлаа, суулаа
Яахын зуургүй үргээлээ
Чимээ гарлаа
Чихээ тавиад харлаа

Соотойсон гурван зүр гараад ирлээ
Сүнхийгээд өнгөрлөө, өнгөрөөлөө
Чанх урдаас дахиад хоёр зүр
Чадлаараа харайгаад ирлээ

Баясан харж суутал
Бараг ирээд дайрах нь
Босоод бараагаа харуултал
Булт үсрээд дайжлаа

Баруун талд дахиад
Бут, бургас дуугарлаа
Гурван зүр гарлаа
Гуу дагаад хойш далд орлоо

Сүрхий чимээтэй үргээлэг дууслаа
Сууринаасаа би бослоо
Гурнууд нь хаачив гэж гайхавч
Гутарсангүй, харин баярлалаа

Нас хүрсэн зүр бүр
Найдвартай хоёр шалтгаа* тээдэг гэхээр
Нэг сууринд найман зүр өнгөрөөж
Нийлүүлбэл хорин дөрвөн амь хэлтрүүллээ

Анд дахиж явахгүй биш
Алтадсан намраар эргэж ирэхэд
Баян хангай минь улам баяжаад
Бага ч гэсэн нэг гур өгөх биз ...

Төв аймаг, Баяндэлгэр, Баруун Байдлаг, Гурвалжин
2009.05.30

*шалтгаа гэдэг нь хүн, амьтны хэвлийд буй урагийг хэлдэг
Бүрэн эхээр нь...

УЛС ТӨР

Улс төрөөр оролдохгүй бол
Улс төр чамаар оролдоно гэхэд
Итгэж өгөхгүй явлаа
Инээд алдан бардам алхаж явлаа

Улс төр биш харин
Улс төрч чамаар оролддог юм байна
Улс төрчийг дагасан увайгүй нөхөд
Урдах хоолыг чинь булаадаг юм байна

Улаанбаатар, 2009.06.10 Бүрэн эхээр нь...

ҮГС

Худлаа хэлүүлэх хэцүү ч гэлээ
Худалд хууртан хүүхдэдээ худлаа хэлэх бүр хэцүү юм байна

Шударга дүр эсгэгчийг харах зэвүүн ч
Шударга дүрд нь итгэн хүлээх бүр зэвүүн юм байна

Улаанбаатар, 2009.06.10 Бүрэн эхээр нь...

ХАНЬДАА

Нүдэнд чинь дурлаж суусан юм
Нүдэнд чинь харагдаж явмаар байна ...

Улаанбаатар,
2009.06.07 Бүрэн эхээр нь...

ЗУСЛАН

Зун цаг ирж байна
Зуслан санаанд орж байна ...

Одоо надад ямар зуслан байх вэ дээ
Олдох ч үгүй биз, газар энэ тэр нь
Дураараа буудаг зуслантай байснаа л
Дурсаж өөрийгөө баясгах юм даа

Үүр цайж, үхэр босох үед
Үглүүлсээр аав, ээжээрээ сэрээлэгдэгсэн
Босож нүүрээ угаасан болчихоод
Боорцог дэвтээнхэн цайгаа уудагсан

Хэвтэж хоносон манан
Хээв нэг өндийж байдагсан
Нар хэдий мандаж буй ч
Наана нь битүү манан

Яг хаана байгааг нь
Ялгаж харах амар биш
Манангийн чийг бүрт ойсон туяа нь
Мандсан нарны чигийг будилуулдагсан

Чөдөрлөж хоносон морьдоо авахаар
Чөрийсөн банди нар цугладагсан
Авахын тулд эхлээд олох хэрэгтэй
Алс, эсвэл ойрд хайх хэрэгтэй

Худалч хүний яриагаар бол
Хамт яваа хүн харагдахгүй мананд
Орой энд харагдсан
Ойрдоо тэнд байгаад буй гэж таамагладагсан

Хазаараа хяруунд норгохгүй гэж дээр барьсан мөртлөө
Ханзарсан, ханзраагүй гутлаа харин үл тоон алхдагсан
Зарим нь хөл нүцгэн гүйж
Зальтай, ухаантайгаа гайхуулдагсан

Таамагаар баахан алхаж байснаа
Таг чимээгүй болоод чих тавьдагсан
Хөөрөх манангийн доогуур шагайн
Хөглөж зарим нь инээд авдагсан

Хулгайд алдчихгүй гэсэндээ
Хөлд нь зүүсэн төмөр тушааны чимээ
Ширдэг мэт ургасан өвс ногоог
Шир шир хазлан тургих морьдын анир ...

Ай даа, мөн ч сайхан байдагсан даа ...

Зун цаг ирж байна
Зуслантай байсан нас минь дурсагдаж байна ...

Улаанбаатар, 2009.05.26
Бүрэн эхээр нь...

ЯЛАЛТЫН ЧИМЭЭ

Бөөн чимээ дуулдана
Бөмбөр нүдээд байна уу
Дуу дуулаад байна уу
Дуут дохио хадаад байна уу

Аан,
Ард олон цугласан байна
Ардчилсан Ерөнхийлөгчөө тойрсон байна
Ам мэдэн уухайлсан байна ...

Улаанбаатар, 2009.05.25 Бүрэн эхээр нь...

АНТИРЕКОРД

Амьдралдаа нэг ч сонгууль өгөөгүй
Антирекорд нэмэгдсээр байна даа ...

Ерөн хоёр онд Москвад оюутан
Ерөн зургаан онд амжиж төгсөөгүй
Ерөн долоон онд гол дээр загасчин байлаа

Хоёр мянган онд Hague-д оюутан
Хоёр мянга нэг онд Түркт консул
Хоёр мянга дөрвөн онд хөдөө согтуу байлаа

Хоёр мянга таван онд Australia-д оюутан
Хоёр мянга найман онд үнэмлэхгүй салан
Харин энэ жил илүүдээд хасагдсан байлаа

Хачин идэвхгүй иргэн байна уу, би ...

Улаанбаатар, 2009.05.25
Бүрэн эхээр нь...

ИЛҮҮДСЭН ИДЭВХ

Сонгууль ч товлосноороо боллоо
Санал өгч үздэг баатар боллоо
Зориод тэнд нь очлоо доо
Зогсож дугаарлаад орлоо доо

Орлоо доо ч гэж дээ
Оруулсангүй дээ, намайг
Хорооны бүртгэл дээр бол байна
Харин сонгогчийнх дээр алга гэнэ

Хүн явж хаалгыг чинь нүдсэн
Хүнгүй байж таарсан биз
Тэгэхээр хасдаг юм
Тэнэг юм уу хаашаа юм гэж загнуулав

Улсын бүртгэлд нэр нь хаягтайгаа байвч
Урьдчилаад шалгахад нь олдоогүй гэнэ, бид
Эхнэр бид хоёр ингээд буцав
Эрх мэрхээ ч эдэлж чадсангүй

Амьдралдаа сонгууль өгч үзээгүй
Антирекорд бүр нэмэгдээд явчихлаа
Ингэж хасагдсанаа мэдсэн бол
Илүүдсэн идэвх гаргадаггүй байж дээ

Улаанбаатар, 2009.05.24
Бүрэн эхээр нь...

ИЛҮҮ ХӨДӨЛГӨӨН

Дэнгийн гэрэлд харсан чинь
Дэгжин маягийн хүүхэн байна
Дэргэд нь очоод харсан чинь
Дээрээ ч шүдгүй, доороо ч шүдгүй чавганц байна гэдэг шиг


Урд нэг бүсгүй алхана
Улаан даашинз намируулан
Тааз юугаа ганхуулаад
Так так хийн алхана

Үс гэзэг нь буржийгаад
Үнэртэй ус ханхлуулаад
Бодол санаа замхруулаад
Бүсгүй хүн ихэмсэг алхана

Урд нь ороод эргэж хармаар
Уруул хөмсөгийг нь ажмаар
Царай зүсийг нь сонирхмоор
Цагаахан сонирхол төрлөө дөө

Гүйцлээ дээ
Гүйлгээд нэг харлаа даа
Шал дэмий урд нь гарчихжээ
Шавар арслан алхаж байжээ

Зөрсөн хүмүүс нь
Зөнгөөрөө эргэж харахгүй байсан
Ийм л учиртай байж
Илүү хөдлөлгүй ард нь л явдаг байж ...

Улаанбаатар, 2009.05.19
Бүрэн эхээр нь...

НУЛИМС

Нулимс чи
Нуугдаж нуугдаж гарч ирэв үү
Сэтгэл зүрхийг тандаж байгаад
Сэмхэн гараад ирэв үү, чи

Яасан байна, би
Ярвайгаад гутарсан байна уу
Ярзайгаад инээсэн байна уу
Яагаад чи гараад ирэв

Баярлахаар л гараад ирдэг
Бухимдахаар л гараад ирдэг
Хамтдаа цэнгэх гээ юу
Хань болж халамжлах гээ юу, чи

Эр хүн уйлдаггүй гэдэг юм
Эм болгож ичээх гээ юу, чи
Алаг нүд бүрэлзүүлээд
Арчуулж шараа болгох гээ юу, чи ...

За, за, тоглосон юм
Завтай бол гараад ир ээ, хөө
Дотрыг минь салхилуулж
Доголон ч хамаагүй гараад ир

Ээжийнхээ хайрыг санасан
Энхрий үрсээ харан баяссан
Элэг зүрхтэй төрсөн
Эр хүн ч бас уйлах эрхтэй

Нулимстай байна гэдэг
Нинжин сэтгэлтэйн илрэл
Хайр, баяр, гунигийг
Хамтдаа туулж байя, нулимс аа ...

Улаанбаатар, 2009.05.19
Бүрэн эхээр нь...

БИ БОЛ ...

Миний том охин Ч.Эгшиглэн надаас "миний тухай шүлэг бичиж өг" гэхээр нь бичсэн шүлэг.

БИ БОЛ

Тоонот ахуйн эзэн
Торгууд омогийн үргэлжлэл

Айлын ууган охин
Алтай нутгийн ач, бас зээ

Хөгжим дууны эгшиг
Хөх толботой хүмүүн

Амьдралын нэгэн хэлхээ
Аав, ээжийн хайртай эрдэнэ

Улаанбаатар, 2009.01.05
Бүрэн эхээр нь...